Anhel Köyü

 

Anhel Süryanice kökenli bir isim olup, vadiler arası anlamına gelmektedir. Kuruluş tarihi İsa’dan önceki döneme dayanır. Etrafı vadilerle çevrili yüksek bir tepenin üzerine kurulu olduğundan Anhel ismini (Bethnahle) ismini almıştır. Yemişleri ile zengin olan Anhek köyü isimlerin türkçeye zorlanmasından sonra “Yemişli” adını almıştır.

Kurulu bulunduğu tepeden Turabdi’nin birçok köyü gözükmektedir. Doğusunda İzla (bagok) ve Kardu (cudi) dağları. Kerboran dağları ve Mardin kalesi ile çevrilidir. Midyat’tan Nusaybin’e giden anayolun ortasında yer alan ve suriyenin kamışlı kasabsından sadece 30 kilometre uzaklıktadır. Doğu tarafından Mor Gabriel Manastırı görünmektedir. Kafro Tahtayto, Barmunus, Karşaf, Sat diğer mhalmi köyleri ve Dalin köyü ile çevrilidir.

 

Söylentiye göre Mhalmi köyleri 350 yıl öncesine kadar Hıristiyan Süryani idiler. O dönemdeki yönetimin zulmünden dolayı İslamiyete geçtiler.

 

Anhel, Turabdin’in eski ve büyük köylerinden birisidir. Uzaktan gözüken kilisesi ve binaları güzel bir görüntü arz ediyor. Nar, incir, badem ve dut ağaçlarından oluşan güzel bir bitki örtüsüne sahiptir. Ünlü bağlarından elde edilen şarap, içenlerin yüreklerini coşturuyor. Patrik I. Afrem, çabuk pişen mercümeklerini çok özlediğinden yıllık zekatın onlardan olmasını tercih ederdi. İncirleri lezzetlidir.

 

Saygın Süryani tarihçileri eserlerinde Anhel köyünden ünlü insanlar, bilginler, yazarlar, patrikler, mafıryanlar, metropolitler ve lider konumunda bir çok yönetici yetiştiğini yazmaktadır. Turabdin ve Mor Gabriel Manastır’ının tarihinde geçtiği üzere, “ Mor Şemun d’zayte, Nusaybin’de daha önce satın aldığı azize Fabruniye kilisesinin yerinde, şehir kapısının içinde şehit Mor Thedoros’un kilisesini inşa etmeye kalkışınca, doğu kilisesine bağlı Süryani/Nasturilerin engeliyle karşılaşır. Bunun üzerine aziz Mor Şemun kendisine işçi vermesi için Anhel Köyüne, Gevargi Bar Loozor ismindeki krala gider. Bu zat, Anhel ve bütün Turabdin’de hüküm süren bir kraldı. Daha çok bizans yani kalkedon inancına bağlıydı. Mor Şemun d’zayte Anhel’e geldiğinde, Ğumi isminde Hasankyfli bir kadını yanına getirirler. Yüzü arkasına dönmüştü. Başına kıldığı dua ile, Kral Gevargi’nin huzurunda iyileşir. Sözkonusu Kral aziz Mor Şemun’un bu mucizesini görünce iman eder. Ve gözlerinin önünde Mor Şemun bir melek gibi görünüyordu. Nusaybin’deki mor Teodoros kilisesinin inşaatında Aziz Mor Şemun’a yardım etmek için derhal yetkisindeki bölgeye bir mektup yazar. Ve böylece, kilise inşaatı için Anhel’den 300 işçi Mor Şemun’a eşlik ederek Nusaybin’e iner.”

 

Bugün hala Anhel’de bulunan kendi şatosunda (kasro) kral, Mor Şemunun adına bir şapel inşa etti. bu şapel Danho Kahya’nın şatosunda halen ayaktadır.

 

Anhel’de sekiz kilise var. Bunlardan ikisi büyük olup, cemaatın günlük duaları için kullanılırdı: konyalı şehit Mor Kuryakus kilisesi, Halepli Mor Eşayo kilisesi ki bu kilisede Mor Osyo ve Mor Finhes’in, Mor Şemun d’zayte’nin, Mor Gevergis ve Mor Eliyo’nun kemikleri bulunmaktadır. Mor Petrus, Mor Pavlus ve Mor Şmuni ile Meryem Ana kiliseleri gibi başka ufak kiliseler. Anhel’de altı azizin kemikleri ve parmakları mevcuttur. Kutsal haçtan bir parça. Şehit Mor Gevergis, urfalı Mor Yakub’un, kaşkarlı Mor Abrohom’un ve Mor Abhay’ın parmakları. Azizlerin ruhani hazineleri Anhelli Beth Kando ailesine mensup Mafıryan Ablahad’ın özeniyle toplanmıştır.

Dara şehrinin tarihine göre, kral Anastas da Anhelli bir çiftçinin oğluydu. Hayat hikaysinde şöyle geçmektedir: “Egemneliğimin esası Turabdin halkıdır.” Yedinci yüzyılın bilgin ve ünlü yazarlarından biri olan Muşe, Turabdin tarihine göre Anhellidir. Hayat hikayesinde geçtiği üzere, Anhellileri Hıristiyanlaştıran Halepli Mor Eşayodur. Bir günde Anhel’de 630 kişiyi vaftiz etmiştir.

 

Patrik Şamun Turoyo ( 1640-1653) Anhellidir. Timurleng günlerinde yaşayan (1404) Patrik Athanasıus Abrohom’un da Anhelli olduğu tahmin edilmektedir. Deyrulzafarn’da toprağa verilmiştir. Kesin olmamakla birlikte, Patriklik makamına 31 yıl hizmet verdiği söylenmektedir.

Anhel’in Süryani Kilisesine kazandırdığı üç Mafıryan ismi:

1- Anhelli Baseliyos Eşayo (1616)

2- Anhelli Baseliyos Barsovmo (1815) 1830 yılında vefat etti.

3- Anhelli Ablahad d’Beth Kando (1834). İyi bir yönetici olarak Turabdin’ deki bütün medreselerin başı olmuştu. Naslihan ailesine mensup kürtler tarafından sinsice Arkah (Harabale) ve Kafro Tahtayto arasında katledildi.

 

Anhel’in Süryani kilisesine kazandırdığı iki metropolit.

 

1- Mor Filiksinos Zeytun (1848-1855). Bugüne kadar ayakta olan Deyrulzafran Manastırının Firdevs bölümündeki binayı kendisi inşa etti. Beth Saffare ailesine mensup Episkopos Malke’nin öğrencisidir. Süryanice dili mükemmeldi, derin kilise bilgisinin yanısıra iyi bir hattat idi. Osmanlı Sultanları nezdinde saygınlığı ve serbestliği vardı. Bu nedenle Salah Mor Yakub manastırını kürtlerin elinden geri alabildi.

 

2- Gerger ve Siverek Metropoliti Anhelli Danho Beth Rume. 1915 döneminin onurlu şehitlerindendir. 1882 yılında cizreye Metropolit oldu. Daha sonra Gerger ve Siverek’e atandı. 1915’te katlandığı nice ızdırap ve işkenceden sonra, başı kürtler tarafından ezilerek fani dünyadan göç etti.

 

Anhel’in Süryani Kilisesine kazandırdığı iki episkopos.

 

1- Episkopos Malke d’beth Saffare. Papaz Afremin oğludur. 1834’te Episkoposluğa yükseldi. 1864 yılında vefat etti. Anhel Mor Kuryakos kilisesinde mevcut kitapların çoğu onun elyazısıdır. Süryanice yazısı çok güzeldi. Midyat’tan ayrıldıktan sonra Anhel’deki metropolitlik merkezini kendisi kurmuştu.

 

2- Episkopos Kurillos Gabriel d’beth saffare, Anhel Episkoposu Malke’nin yeğenidir. 1825 yılında Epıskopos olmuş, fakat vefat tarihi meçhuldur. Mezarı ise Mafıryan Ablahad ve Episkopos Malke’nin yanında Mor Kuryakos kilisesinde bulunmaktadır.

 

Büyüklerimizin anlattığına göre, Anhel’den birçok papaz, rahip ve rahibe yetişmiştir. Süryani katoliklerin ruhanisi olan papaz İsa d’beth Şahin’de Anhel’de büyümüştür. Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasından bu yana Anhel’a 20 muhtar hizmet vermiştir.

Yaşlıların anllattığına göre, Anhel iki defa harab olmuş ve boşalmıştır. Yüzlerce yıl öylece insansız kalmış. Söylentiye göre eski dönemlerde Anhel 12000 kişilik bir nüfusa sahipmiş. Bugün köyün dışında yeralan Mor Eliyo kilisesi aslında köyün tam ortasına kurulu idi. Ağır şartalar ve katı olumsuzluklardan dolayı nüfus sayısı süratle azalmıştır. Bugün itibarı ile Anhel’de 8 Süryani aile ve 60 kadar müslüman aile yaşamaktadır.

 

Till start